Preventieschuld is de som van gemiste momenten van signalering, contact en aanpassing, die een organisatie terugbetaalt in verzuimdagen en euro’s, met rente. Systeemschuld is de reden dat ze gemist worden.
drs. Talar Lazarian, bedrijfsarts
Langdurig verzuim begint zelden in maand zes. Het begint bij een signaal dat niemand benoemt, een telefoon die stil blijft, of werk dat hetzelfde blijft terwijl de medewerker dat niet is. Deze tool maakt zichtbaar wat die momenten je organisatie ongeveer kosten, en waar ze bij jou blijven liggen.
Stap 1 van 2
Je organisatie
Twee getallen zijn genoeg. Deze tool rekent op organisatieniveau. Vul geen gegevens van individuele medewerkers in.
Minimaal 5. Reken je met fte, vul dan het aantal fte in.
Het gemiddelde over de afgelopen twaalf maanden. Het landelijk gemiddelde ligt rond de 5%.
Eigen kengetallen gebruiken (optioneel)
Standaard 230 werkdagen per voltijds medewerker.
Standaard €360, het midden van de vuistregel van €250 tot €400. Weet je controller het eigen bedrag, vul dat dan in.
Stap 2 van 2
Waar blijven momenten liggen?
Twaalf vragen, drie per vorm van preventieschuld. Antwoord zoals het in de praktijk gaat, niet zoals het op papier staat. Weet je het niet, dan is dat ook een antwoord.
De uitslag verschijnt als schuldbrief, klaar om te printen voor het gesprek met directie of MT.
Indicatie
Schuldbrief · preventieschuld
Het overzicht van de gemiste momenten
Wat uitstel je nu ongeveer kost per jaar (indicatie)
totale verzuimkosten per jaar
verzuimdagen per jaar
preventieschuld per medewerker
Waar de schuld zich ophoopt
Aantal gemiste of onbekende momenten per vorm, van de drie.
De rente
Hoe langer verzuim duurt, hoe kleiner de kans op werkhervatting en hoe duurder elke week wordt. Daarom is een gemist moment in week één goedkoper dan hetzelfde gesprek in maand drie.
Wanneer is een maatregel terugverdiend?
Reken uit bij hoeveel voorkomen verzuimdagen een maatregel zichzelf betaalt. Dat getal kan je MT zelf op haalbaarheid beoordelen.
Scenario
Voorkomen dagen
Voorkomen kosten
Saldo
Gerekend met € per verzuimdag. Niet elke voorkomen dag levert het volle dagbedrag op, omdat loon vaak doorloopt. Vraag je controller welk deel echt vrijvalt. Dan ligt het omslagpunt hoger.
Ter vergelijking: bedrijven die al aan preventie doen, schatten zelf dat elke euro ongeveer 2,2 euro oplevert (ISSA, interviews bij 300 bedrijven, 2011). Strengere studies vinden lagere of onzekere opbrengsten. Zie bron 6 tot en met 8.
Hoe dit bedrag tot stand komt
Verzuimkosten per jaar = medewerkers × verzuimpercentage × werkdagen × kosten per verzuimdag.
Preventieschuld = 20% van de verzuimkosten. Dat is het deel van het verzuim dat werknemers zelf geheel of gedeeltelijk aan het werk toeschrijven. In de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2023 was dat 22% (14% deels, 8% hoofdzakelijk). Andere analyses van dezelfde enquête komen op 19%. Daarom rekent deze tool met 20%. Dat is een eigen inschatting van werknemers, en werkgerelateerd is nog niet hetzelfde als te voorkomen. Het bedrag laat de omvang van het probleem zien. Hoeveel je kunt terugverdienen, hangt af van wat je doet.
De kosten per verzuimdag zijn een vuistregel uit de arbopraktijk van €250 tot €400, opgebouwd uit loondoorbetaling, vervanging en productiviteitsverlies. Het is geen wetenschappelijk vastgesteld bedrag. Je eigen bedrag kan hoger of lager liggen.
Niet elke verzuimdag die je voorkomt, levert het volle dagbedrag op. Loon loopt vaak door en vervanging kan contractueel vastliggen. Het bedrag dat werkelijk vrijvalt, is meestal lager. Laat dat door je controller toetsen.
De twaalf vragen wijzen aan waar de schuld zit. Ze verdelen geen euro’s en voorspellen geen uitval. De vier vormen zijn een praktische ordening en geen gevalideerde schaal.
Over het rendement van preventie bestaat onzekerheid. Methodologisch betere studies vinden kleinere opbrengsten, en bij psychische klachten is het effect van werkplekinterventies niet overtuigend aangetoond. Deze tool belooft daarom geen besparing en rekent met een omslagpunt.
Alle berekeningen gebeuren in je eigen browser. Er worden geen gegevens verstuurd of opgeslagen, tenzij je zelf je mailadres achterlaat voor de paper.
Bronnen
TNO en CBS. Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2023, werkgerelateerd verzuim.
TNO. Arbobalans 2024.
Vuistregel kosten per verzuimdag, arbodienstverlening (onder meer Baken Adviesgroep 2016; ArboNed).
Nieuwenhuijsen K, Verbeek JH, de Boer AG, Blonk RW, van Dijk FJ. Supervisory behaviour as a predictor of return to work in employees absent from work due to mental health problems. Occup Environ Med. 2004.
Van Vilsteren M, van Oostrom SH, de Vet HC, Franche RL, Boot CR, Anema JR. Workplace interventions to prevent work disability in workers on sick leave. Cochrane Database Syst Rev. 2015.
Baxter S, Sanderson K, Venn AJ, Blizzard CL, Palmer AJ. The relationship between return on investment and quality of study methodology in workplace health promotion programs. Am J Health Promot. 2014.
International Social Security Association (ISSA). The return on prevention: calculating the costs and benefits of investments in occupational safety and health in companies. Genève: ISSA; 2011.
Backes J, Mueller SI, Geissler A, Ehlig D. Occupational health interventions’ impact on absenteeism and economic returns: a systematic review and meta-analysis. Scand J Work Environ Health. 2026;52(2):79-97.
Op papier staat alleen de brief, zonder invoerscherm.
Volgende stap
Van schuldbrief naar besluit
Een bedrag alleen overtuigt geen MT. In de paper Hoe krijg je als HR preventie op de agenda van je MT lees je hoe je één knelpunt kiest, een rekensom maakt die je controller kan narekenen, en je voorstel in één zin meeneemt naar de volgende vergadering.
Alleen je naam en mailadres gaan naar mijn mailprogramma. Je antwoorden op de twaalf vragen blijven in je eigen browser. Uitschrijven kan met één klik onder elke mail. Lees in mijn privacyverklaring hoe ik met je gegevens omga.
Wil je dit met mij uitzoeken voor je organisatie? In een aflosscan kijk ik met je waar de momenten bij jou blijven liggen en welk besluit het meeste oplevert.
Het is geen oordeel over een medewerker. De som hoort op organisatieniveau, want één ziekmelding is een mens en geen kostenpost.
Het is ook geen verwijt aan een leidinggevende. Veel preventieschuld is geërfd, van een vorige manager, een oud protocol of een cultuur waarin je iemand met rust laat. Wie hem erft, kan hem ook aflossen.
Talar Lazarian is bedrijfsarts en eigenaar van Lazarian Medisch Advies in Arnhem, met tien jaar ervaring in de bedrijfsgeneeskunde. Zij ontwikkelde het begrip preventieschuld en deze rekentool, omdat zij in haar spreekkamer elke week mensen ziet die maanden eerder gezien hadden kunnen worden. Over preventieschuld is een vakartikel in voorbereiding.